Noong panahong iyon, bigo ang kanyang sinimulang negosyo at baon siya sa utang. Natatakot akong magutom kung sasama ako sa kanya, kaya nang hindi nagsasabi ng kahit ano, tinakbuhan ko siya dala ang dinadala ko sa aking sinapupunan.

Limang taon ang lumipas bago ko muling narinig ang balita tungkol sa kanya. Ngayon, si Mateo na ang makapangyarihang pinuno ng pamilya Montemayor, ngunit dahil sa isang malubhang aksidente sa sasakyan, nawalan siya ng kakayahang magkaanak.

Habang tinitingnan ang maysakit kong anak sa aking tabi, nagdesisyon na ako.

“Tara na, anak. Dadalhin ka ni Mommy sa Daddy mo.”

1

Si Miggy, na nakahiga sa kama ng ospital, ay hindi nag-atubiling irapan ako nang marinig ang sinabi ko.

“Mommy, nalilito ka na ba? Sabi mo po diba matagal nang dedbol si Daddy?”

Pilit akong ngumiti. “Naku, kasi nung panahong ‘yun may sakit si Daddy, akala ko hindi na siya gagaling. Sino namang mag-aakala na gagaling pala siya?”

Biglang nagliwanag ang mga mata ni Miggy. “Ibig sabihin po ba, magiging gaya rin ako ni Daddy? Gagaling tapos makakauwi na rin?”

Tumango ako. “Oo naman!”

Madaling mapaniwala ang mga bata; ilang salita lang, naniwala na siya agad.

Paglabas ko ng kuwarto, muli kong binuksan ang aking cellphone. Naroon ang isang balita tungkol sa CEO ng Montemayor Group na naaksidente at nabaog. Noong una, akala ko ay kapangalan lang. Pero nang aksidente kong mapindot ang artikulo, nakita ko ang litrato—hindi lang pangalan ang katulad ni Mateo, pati ang mukha ay eksaktong-eksakto.

Walang ganoong klaseng aksidente sa mundo. Isa lang ang ibig sabihin nito: Niloko rin ako ni Mateo. Hindi siya ang mahirap na lalakeng inakala ko noon.

Sa sandaling ito, hindi ko alam kung dapat ba akong matuwa o malungkot. Pero para kay Miggy, isa itong magandang balita.

Bumili ako ng ticket para sa first trip bukas patungong Manila. Nang magdala ng pagkain ang nanay ko, nag-eempake na ako.

“May out-of-town work ka na naman? Iiwan mo na naman sa akin ‘tong bata?”

“Sabi ko na sa’yo nung una pa lang, huwag mo nang ituloy ‘yang pagbubuntis pero hindi ka nakinig. Ngayong nandiyan na, lagi mo namang pinapasa sa akin. Dapat nag-e-enjoy na ako sa buhay, pero heto, nakakulong sa bahay para mag-alaga ng anak mo.”

Sinulyapan ko ang anak ko na gising na sa kama, at mahinang sinabi: “Ma, pwede ba huwag mo nang sasabihin ang mga ganyang salita sa harap ni Miggy? Bata pa siya pero nakakaunawa na ‘yan.”

“Aba, ikaw na nga itong may gawa, ayaw mo pang pagsabihan…”

“Ma, kung wala ka namang gagawin, yakapin mo na lang si Miggy nang matagal. Bukas, dadalhin ko na siya sa Manila.”

Pinutol ko ang sasabihin niya. Natigilan siya at hinila ako sa hallway.

“Nakaponpon ka na ba ng pambayad sa operasyon? Teka, saan ka kumuha ng ganoong kalaking pera? Ilang taon mo siyang mag-isang pinalaki, alam kong wala kang gaanong ipon.”

Yumuko ako, hindi ko muna balak sabihin sa kanya.

“Huwag niyo na pong intindihin, basta sa pag-alis naming ito, hindi ko alam kung kailan kami babalik. Mula ngayon, magpakasaya na kayo sa buhay niyo. Hindi na kami magiging pabigat ni Miggy sa inyo.”

Biglang sumama ang mukha ni Nanay. “Itong batang ‘to, sinasadya mo talaga ‘no? Alam mo namang mabilis lang ang dila ko pero mahal ko kayo. O sige, hindi na ako magsasalita, pupuntahan ko na ang apo ko.”

2

Kinabukasan, madaling-araw pa lang ay humahagulgol na si Nanay habang yakap si Miggy.

“Miggy boy, mamimiss ka ni Lola. Paggaling mo ha, uwi ka agad kay Lola.”

Ganyan talaga ang tao, kapag nandiyan, puro reklamo; kapag aalis na, doon lang manghihinayang. Bago kami sumakay, may iniabot si Nanay na ATM card sa akin.

“Nakahiram ako sa mga kakilala ko. Hindi ‘to kalakihan pero panggastos din sa oras ng pangangailangan. Alam mo naman ang password nito, alagaan mong mabuti ang bata.”

Kumaway ako sa kanya, pero sa loob-loob ko: Kung alam lang ni Nanay na ibibigay ko si Miggy kay Mateo, baka mapatay niya ako sa bugbog.

Durog din ang puso ko. Pero para magkaroon si Miggy ng mas mabuting gamutan, kailangan ko itong gawin.

Sa byahe, sinimulan ko nang paalalahanan si Miggy.

“Kapag may ibang tao, ang itatawag mo sa akin ay ‘Tita’, naintindihan mo?”

“Bakit po?” Tanong ni Miggy habang nakatagilid ang ulo, bakas ang pagkalito.

Matiyaga kong ipinaliwanag: “Kasi, nung may sakit si Daddy noon, hindi ako nanatili sa tabi niya. Siguradong galit siya sa akin. Kapag nalaman niyang bumalik ako, baka gantihan niya ako.”

Kumukurap-kurap si Miggy, tila kalahati lang ang naintindihan.

“Mommy, hindi ka po ba sasama sa amin sa bahay ni Daddy?”

Nakaramdam ako ng matinding hiya kaya hindi ko siya matignan nang diretso. “Pagaling ka muna, anak. Susunduin kita kapag ayos ka na.”

“Huwag mo akong lolokohin, Mommy ha.”

“Hinding-hindi kita lolokohin.”

“Pinky swear?”

“Sige, pinky swear.”

3

Hindi ako direktang pumunta kay Mateo. Gumamit ako ng iba’t ibang paraan para mahanap ang kanyang ina—isang babaeng marangya manamit.

Naka-sunglasses siya at mukhang hindi komportable sa loob ng maliit na karinderya na malayo sa kanyang estado sa buhay.

“Sinasabi mo bang may inaalagaan kang bata na anak ng Mateo ko?” Siya ang unang nagsalita, dahan-dahang lumipat ang tingin niya mula sa akin patungo kay Miggy.

Sa sumunod na sandali: “Diyos ko! Kamukhang-kamukha siya ni Mateo!”

Sa sobrang tuwa, hinila niya si Miggy para pagmasdan nang maigi.

“Ito… ito… carbon copy ni Mateo nung bata pa siya.”

Hindi nagbibiro ang Mama ni Mateo. Mula pagbubuntis hanggang sa pagsilang, hindi nakasama si Mateo, pero kahit saang anggulo tignan, magkamukhang-magkamukha sila.

Iniabot ko ang medical records ni Miggy at ang mga dokumentong nagpapatunay sa kanyang pagkakakilanlan.

“May congenital heart disease po si Miggy na natuklasan isang taon na ang nakakalipas. Kailangan niya ng operasyon. Kung nag-aalinlangan kayo, handa kaming magpa-DNA test.”

Seryosong tumingin sa akin ang Mama ni Mateo. “Ano ka ba ng batang ito…”

“Wala po kaming relasyon ng bata. Tagapag-alaga lang po ako. Kung tatanggapin ng pamilya Montemayor ang bata, aalis na po ako agad.”

Lumabas ang Mama ni Mateo para tumawag, at pagkatapos ay dinala kami sa pinakamagandang ospital sa Manila. Di nagtagal, may nagdala ng hibla ng buhok ng isang lalake.

Nang lumabas ang resulta na positibo, nagliwanag ang mga mata ng matanda. Habang kinukuha ng doktor si Miggy para sa check-up, naglabas siya ng makapal na bundle ng pera at iniabot sa akin.

“Salamat. Aalagaan ng mga Montemayor ang batang ito.”

Magalang kong tinanggihan ang kanyang alok. Ang batang ito, binalak kong palakihin para sa sarili ko. Sadyang manipis lang talaga ang aming tadhana.

Nang papalabas na ako, humabol si Miggy.

“Tita, hindi mo po ako lolokohin diba?”

Nagluluha ang kanyang mga mata, naaalala pa rin ang aming pangako. Lumuhod ako at hinaplos ang kanyang pisngi. Dahil sa sakit, mas payat siya kaysa sa ibang bata. Hindi ako naging mabuting ina; marami akong pagkukulang sa kanya.

Pinigil ko ang aking luha. “Nakalimutan mo na ba? Nag-pinky swear na tayo.”

4

Nang masiguro kong nasa loob na si Miggy ng isang VIP room, doon lang ako lumisan.

Pagbalik sa hotel, pakiramdam ko ay wala nang laman ang puso ko, na para bang nawala ang pinakamahalagang bahagi ng buhay ko. Humiga lang ako sa kama, nakatulala sa kisame.

Hindi ko alam kung gaano na katagal, ngunit nagising ako sa tunog ng cellphone. Isang hindi kilalang numero. Nag-atubili ako bago sumagot.

“Nasaan ka?” Tanong ng isang baritonong boses sa kabilang linya.

“Sino ‘to?” Tanong ko pabalik.

Inabot ng ilang sandali bago ko narealize—ang boses na iyon, napakapamilyar. Sa napakaraming gabi na magkasama kami, ang boses na ‘yan ang bumubulong sa aking tainga ng mga salita ng pag-ibig.

“Sino pa ba sa tingin mo? I-send mo ang location mo ngayon din.” Walang bahid ng pagbibiro ang kanyang tono.

Hinawakan ko nang mahigpit ang cellphone. “Pasensya na po, wrong number kayo.”

Agad kong pinatay ang tawag sa takot. Mabilis ang tibok ng puso ko. Limang taon na ang lumipas, bakit ako tinatawagan ni Mateo? Saan niya nakuha ang numero ko?

Bago ako pumunta rito, nag-research muna ako. Binata pa si Mateo, bagaman may balitang may girlfriend na siya nang ilang taon. Kung totoo ang balita, si Miggy ang tanging tagapagmana niya.

Iyon din ang dahilan kung bakit desidido akong ibigay si Miggy sa mga Montemayor. Mas mabuti ang buhay niya sa piling ni Mateo kaysa sa akin.

Pero iba ako; ako ang ex-girlfriend na nang-iwan sa kanya nung panahong lugmok siya. Sa buhay na ito, hindi ko na balak magpakita pa kay Mateo.

Kinaumagahan, balak ko sanang sumilip sa ospital para makita si Miggy bago umuwi ng probinsya. Paglapit ko sa kuwarto, nakita ko si Mateo na naka-amerikana, seryosong nagbabalat ng mansanas sa tabi ng kama.

Parang wala siyang pinagbago; ang kanyang aura ay kasing-lakas pa rin ng dati. Ang pagiging aristokrata na nananalaytay sa kanyang dugo ay isang bagay na hindi mapapantayan ng iba. Ngayon ko lang naisip, marahil ako lang talaga ang naniwalang mahirap siya noon.

Si Miggy naman na nasa tabi niya ay mukhang gutom na gutom; hindi na hinintay na matapos ang pagbabalat at agad na kumagat sa mansanas. Pagkatapos noon, sabay silang nagtawanan.

Ang eksenang iyon ay nagpaiyak sa akin. Marahil, ito na nga ang pinakamagandang kinahinatnan ng lahat.

Yumuko ako para punasan ang luha. Ngunit sa sandaling iyon, biglang nag-angat ng tingin si Mateo at tumingin sa direksyon kung nasaan ako.

Lumalakas ang kabog ng dibdib ko, agad akong nagtago sa likod ng pader. Mabuti na lang at mabilis ako kaya hindi niya ako nakita. Sa loob ng kuwarto, muling umalingawngaw ang masayang tawa ng aking anak.

5

Sumandal ako sa malamig na pader ng ospital, habol ang aking hininga. Ang bawat yabag ng sapatos na papalapit ay tila tunog ng hatol sa akin.

“Hanggang kailan mo balak magtago?” Ang boses ni Mateo ay narinig ko sa mismong itaas ng ulo ko—malamig, matigas, at nanunuot sa buto.

Nanigas ang buong katawan ko. Dahan-dahan akong nag-angat ng tingin. Limang taon kaming hindi nagkita; mas matangkad na siya ngayon, at ang awtoridad na dala niya ay nagparamdam sa akin kung gaano ako kaliit at kaba-aba. Ang kanyang mga mata ay walang bakas ng init, puno lamang ng matinding poot na pilit niyang tinitimpi.

“Mateo… anong coincidence naman ito.” Pilit akong ngumiti, kahit na nanginginig ang labi ko.

“Coincidence?” Humakbang siya nang malapit, ikinulong ako sa kanto ng pader gamit ang kanyang braso. “Ang lakas ng loob mo, Teresa. Tinakasan mo ako habang dala mo ang anak ko, tapos ngayon, ibabalik mo siya na parang basurang ayaw mo na?”

Nanginginig ang boses ko: “Alam mo na pala… mas mabuti ‘yun. Kailangan ni Miggy ng pinakamagaling na doktor, at kailangan mo ng tagapagmana. Isa itong patas na kasunduan.”

“Kasunduan?” Nagngitngit ang mga ngipin ni Mateo, namumula ang mga mata sa galit. “Ano ang tingin mo sa akin? Ano ang tingin mo sa anak mo? Iniwan mo ako noon dahil akala mo pulubi na ako, ngayon namang mayaman na ako, gagamitin mo ang bata para makakuha ng pera?”

Ipinikit ko ang aking mga mata. Hindi ako kumontra. Mas mabuti nang isipin niyang mukha akong pera kaysa malaman niya ang totoong dahilan ng paglayas ko noon.

“Oo, kailangan ko ng pera. Binigyan na ako ng Nanay mo, kaya quits na tayo.”

Blag!

Isang malakas na tunog, pero hindi niya ako sinampal. Sinuntok ni Mateo ang pader sa mismong tabi ng tenga ko, dahilan para may mga debri na malaglag sa balikat ko.

“Umalis ka na! Huwag na huwag ka nang magpapakita sa akin!”

6

Lumabas ako ng ospital na parang lutang ang kaluluwa. Ngunit sa gate pa lang, hinarang na ako ni Lara, ang fiancee ni Mateo.

“Teresa, mag-usap tayo.” Sabi niya habang nakatingin sa akin nang may pandidiri.

Sa loob ng isang cafe sa tapat ng ospital, naglapag siya ng isang tseke.

“Sampung milyon. Kunin mo ‘yan at maglaho ka sa lunsod na ito. Ang batang ‘yan, ako na ang bahalang mag-alaga sa kanya bilang ‘mabuting’ stepmother.”

Ang diin sa salitang “mabuti” ay nagpataas ng balahibo ko. Alam ko ang ugali ng mga gaya niya—oras na makuha niya ang posisyon sa pamilya Montemayor, magiging tinik sa lalamunan niya ang anak ko.

“Hindi ko kailangan ang pera mo.” Tumayo ako para umalis.

Tumawa nang mapait si Lara: “Akala mo ba gusto talagang itago ni Mateo ang bata? Galit na galit siya sa’yo. Itatago lang niya si Miggy para gantihan ka. Alam mo ba kung bakit siya nabaog? Dahil ‘yan sa aksidente nung gabing mabilis siyang nagmamaneho para hanapin ka sa gitna ng malakas na ulan!”

Napaupo ako sa gulat. Lahat ng kamalasan ni Mateo ay nagsimula sa akin.

7

Nang gabing iyon, tumawag ang Mama ni Mateo, garalgal ang boses sa takot: “Teresa, pumunta ka rito sa ospital! Si Miggy… inatake siya sa puso, ayaw niyang pumasok sa operating room hangga’t hindi ka niya nakikita!”

Tumakbo ako na parang baliw patungo sa ospital. Sa hallway ng Emergency Room, pulang-pula ang ilaw. Nakita ko si Mateo na nakayuko sa upuan, nanginginig ang kanyang mga balikat.

Pagkakita niya sa akin, bigla siyang tumayo at hinablot ang kuwelyo ko. Ang mga mata niya ay parang sa isang sugatang hayop. “Teresa! Kapag may nangyaring masama sa anak ko, isasama kita sa hukay!”

“Miggy… ang anak ko…” Hindi na ako makapagsalita sa sobrang iyak.

Eksaktong lumabas ang doktor, seryoso ang mukha: “Rare ang blood type ng pasyente, at naubos na ang stock namin sa blood bank. May kamag-anak ba rito na kapareho ang blood type niya?”

Nagkatinginan kami ni Mateo. Alam ko, at alam niya—pareho kaming hindi ka-match ni Miggy.

Namutla si Mateo. Tumingin siya sa akin, nanginginig ang boses: “Teresa, sabihin mo ang totoo… kaninong anak si Miggy?”

Ang katotohanang itinago ko nang limang taon, sa gitna ng buhay at kamatayan, ay hindi na kayang ikubli.

“Mateo, nung umalis ako noon… may nangyari…” Napahagulgol ako, nadudurog sa alaala ng malupit na nakaraan. “Hindi mo tunay na anak si Miggy. Pero siya lang ang tanging dahilan kung bakit gusto ko pang mabuhay.”

Tila tumigil ang mundo. Ang tingin ni Mateo ay nagbago mula sa pagkagulat patungo sa ganap na pagkawasak. Kabubukas lang ng pag-asa niya na magkaroon ng anak, pero ang katotohanan ay sinampal siya: Isinasakripisyo niya ang lahat para sa anak ng taong nanakit sa babaeng minahal niya.

Umabot sa rurok ang tensyon nang biglang pumasok si Lara, may dalang envelope: “Mateo, huwag kang maniwala sa kanya. Hayaan mong ako ang magsabi sa’yo kung sino ang totoong ama ng batang ‘yan!”

8

Inagaw ni Mateo ang envelope mula kay Lara at binuksan ito nang nanginginig ang mga kamay. Nanlaki ang kanyang mga mata nang makita ang dokumento sa loob—hindi ito DNA test, kundi isang lumang report ng pulisya mula sa probinsya namin limang taon na ang nakalilipas.

“Mateo, makinig ka,” sigaw ni Lara, ang mukha ay puno ng tagumpay. “Ang batang iyan ay bunga ng isang krimen! Ang ama niyan ay ang lalaking umatake kay Teresa noong gabing iniwan ka niya. Ginamit ka lang niya para pagtakpan ang kahihiyan niya at para may magbayad sa operasyon ng anak ng isang kriminal!”

Napatigil ang lahat. Napaupo ako sa sahig, tinatakpan ang aking mukha habang humahagulgol. Ang sugat na pilit kong ibinaon ay muling bumukas sa harap ng lalaking pinakamamahal ko.

Ngunit sa gitna ng katahimikan, isang malamig na boses ang bumasag sa tensyon.

“Iyan lang ba ang sasabihin mo?” Tumingin si Mateo kay Lara nang may matinding poot. “Akala mo ba hindi ko alam? Noong gabing iyon, bago pa makaalis si Teresa sa terminal, sinundan ko siya. Nakita ko ang lahat… pero huli na ako para iligtas siya.”

Nanigas ako sa kinatatayuan ko. Alam niya?

“Alam ko ang pinagdaanan niya,” pagpapatuloy ni Mateo, habang tumutulo ang luha sa kanyang mga mata. “At noong nalaman kong buntis siya, hinanap ko siya sa buong bansa pero sadyang itinago siya ng tadhana. Lara, ang batang nasa loob ng operating room na iyon ay anak ko. Hindi man sa dugo, pero sa bawat tibok ng puso ko, siya ay isang Montemayor.”

Lumingon si Mateo sa doktor. “Gamitin niyo ang dugo ko. Rare din ang dugo ko, at kahit anong mangyari, iligtas niyo ang anak ko.”

9

Pagkaraan ng ilang oras na tila habambuhay, lumabas ang doktor at ngumiti. “Ligtas na ang pasyente. Matapang ang bata, lumaban siya.”

Nakahinga ako nang maluwag at halos himatayin sa tuwa. Habang inililipat si Miggy sa recovery room, hinarap ako ni Mateo sa labas ng ICU.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” mahinang tanong niya. Ang galit niya kanina ay napalitan ng matinding pighati.

“Natatakot ako, Mateo,” sagot ko habang nakayuko. “Ayaw kong makita mo ako bilang isang babaeng marumi. Ayaw kong maging paalala ako ng pinakamaitim na bahagi ng nakaraan mo. At nung nalaman kong nabaog ka dahil sa akin… mas lalo akong naging desperada na ibigay sa’yo si Miggy para magkaroon ka ng pamilya.”

Hinawakan ni Mateo ang aking mga balikat at pilit akong pinatingin sa kanya.

“Teresa, hindi mo kasalanan ang nangyari. At ang pagbaog ko? Iyon ang paraan ng tadhana para sabihing si Miggy lang ang tanging anak na dapat kong mahalin. Hindi siya bunga ng krimen para sa akin; siya ang bunga ng pagmamahal ko sa’yo na hindi kailanman natapos.”

10 (Wakas)

Isang taon ang lumipas.

Nasa garden kami ng mansyon ng mga Montemayor. Maaliwalas ang panahon at masiglang tumatakbo si Miggy, habis na ang pagiging sakitin. Wala na si Lara sa buhay namin matapos siyang itaboy ni Mateo dahil sa kanyang mga paninira.

“Daddy! Mommy! Tignan niyo ang guhit ko!” sigaw ni Miggy habang iwinagayway ang isang papel.

Ipinakita niya ang drawing ng tatlong tao na magkakahawak-kamay sa ilalim ng isang malaking puno. Sa itaas ng drawing, nakasulat ang salitang “FAMILY”.

Niyakap ako ni Mateo mula sa likuran at hinalikan ang aking noo. “Sabi ko sa’yo, Teresa, ang pamilya ay hindi laging nabubuo sa dugo. Minsan, nabubuo ito sa mga sugat na sabay nating pinaghilom.”

Ngumiti ako at sumandal sa kanyang dibdib. Ang takot at pait ng nakaraan ay tuluyan nang naglaho, pinalitan ng pag-asang kailanman ay hindi na kami magkakahiwalay.

“Salamat, Mateo,” bulong ko. “Salamat sa pagtanggap sa amin.”

“Hinding-hindi ko na kayo bibitawan,” sagot niya, habang sabay naming pinapanood ang aming anak na masayang naglalaro sa ilalim ng sikat ng araw.