Sa sandaling iyon, tila nawala ang lahat ng kahulugan ng paligid. Ang mga salitang nais pa sanang sabihin ni Amiella ay tuluyang natakpan at nalunod sa init at bigat ng mga labi ni Zackary. Hindi ito mahinahon, hindi ito malambing,ngunit punong-puno ito ng galit, ng paghihinagpis at ng sakit.

Idiniin pa lalo ni Zackary ang buong katawan niya sa kanya, kaya’t wala siyang matakbuhan, hindi siya makawala. Ang dalawang kamay ng binata ay nakapwesto sa magkabilang gilid ng kanyang ulo, na tila nagtatayo ng pader na hindi niya kayang lagpasahan. Ang bawat haplos at bawat dampi ng mga labi nito ay parang kuryente na tumatagos sa bawat ugat at buto ni Amiella, na nagpahina sa kanyang buong pagkatao.

Gusto niyang lumaban. Gusto niyang itulak ito palayo, sigawan, at sabihing mali ang lahat, na wala silang karapatan sa isa’t isa. Ngunit kakaiba ang nangyayari sa kaloob-looban niya. Sa halip na lumaban, tila paralisado ang buong katawan niya. Ang mga kamay na dapat sana ay itutulak sa dibdib nito ay nanatiling nakabitin sa ere, tila ayaw ding sumunod sa utos ng isip niya. Ang mga luha na kanina pa tumutulo ay lalong bumuhos, hindi dahil sa galit, kundi dahil sa pagkalito at sa katotohanang hindi niya kayang tanggapin,na sa kabila ng lahat ng nangyari, may bahagi pa rin ng puso niya na tumutugon sa presensya nito.

Nawala sa isip niya ang lahat. Nakalimutan niya ang nakaraan, nakalimutan niya ang lahat,nakalimutan niya ang takot na baka makuha nito si Zaios. Sa sandaling iyon, tanging nararamdaman lamang niya ay ang init na ibinibigay ng lalaking nasa harap niya, at ang lungkot na tila sabay nilang dinadala. Hindi siya makakilos, hindi siya makapagsalita, at higit sa lahat,hindi siya makawala. Parang nakatali ang kaluluwa niya sa kanya, at kahit anong pilit niyang bitawan, nananatili itong nakadikit.

Kung hindi pa narinig ni Amiella ang malakas at malinaw na tawag sa kanya na nagmumula sa labas ng pinto, kung hindi pa tumunog ang boses ng isa sa mga tiya niya na tumatawag sa pangalan niya,hindi pa siya makakawala kay Zackary. Mananatili sana siyang nakadikit sa pader, mananatili sana siyang nakakulong sa mga bisig at halik nito, at baka sa huli ay sumuko na rin siya sa damdaming matagal na niyang itinatanggi.

“Amiella! saan ka?!”

Sa isang iglap, parang binuhusan muli siya ng malamig na tubig. Parang nabalik ang katinuan at isip niya mula sa malalim na pagkakahimbing. Sa narinig niyang tawag, agad siyang napamulat at parang may nagpaandar sa katawan niya na kanina pa walang buhay.

Sa lakas at biglaang pagbabalik ng diwa, pilit niyang itinulak si Zackary. Nanginginig at mahina man ang mga braso niya, nagawa pa rin niyang tabigin ito palayo. Hinihingal at magulo ang buhok, agad niyang itinakip ang palad sa kanyang mga labi na nananatiling mainit at naninigas pa rin dahil sa nangyari. Ang mga mata niya ay nanlaki, puno ng gulat, kahihiyan, at takot habang nakatitig sa lalaking nasa harap niya.

Si Zackary naman ay humiwalay din, ngunit nanatili ang madilim at puno ng damdamin na tingin sa kanya. Hinihingal din ito, makikita sa mukha nito ang galit, at ang pagnanais na naantala lang. Tumingin ito sa pinto, at ibinalik muli ang tingin sa kanya, na tila ba nagtatanong.

“hindi pa tayo tapos-” mariin at mababa ang boses na sabi ni Zackary, tila ba nagbabala at nangangako rin.

“ta-ma na Zack,alam mo kung hanggang saan lang ang lahat!” kumuyom ang kamao nito.

“alam ko,na hindi dito matatapos ang lahat baby,nagsisimula palang tayo. Tandaan moyan!”

Umiling si Amiella habang mabilis na pinupunasan ang mga luha sa kanyang pisngi.

“a-nu bang sinasabi mo?” pabulong na sagot niya, bagaman alam niyang kahit siya mismo ay hindi naniniwala sa sinasabi niya.

“umalis kana,huwag mo muna akong guluhin,naka bur*l pa si nanay,kaya please tigilan mo muna ito!”nanlambot ang mga titig nito.

” sasabihin mo sa bata kung sino ako,binibigyan lang kita hanggang matapos ang lib*ng ,kapag hindi mo sinabi ang totoo kay Zaios,ako mismo ang magsasa–”

“no!o-o,oo sasabihin ko sa bata. Pero maghintay ka naman–“bumuntong hininga si Zack,inayos din nito ang sarili. Habang nakatitig ito sakaniya,hinawi nito ang buhok niya na napunta sa mga mata niya.

” huwag mong subukang ilayo si Zaios,-“banta nito.

“hi-ndi hindi ko ilalayo,basta maghintay kalang!”

hindi sumagot si Zackary. Tinitigan lang siya nito nang matagal, tila ba inaalala ang bawat detalye ng mukha niya, bago dahan-dahang inalis ang pagkakasara ng pinto at bumukas ito.

Agad na tumakbo palabas si Amiella, parang tumatakbo palayo sa isang bagay na pwedeng kumuha sa buhay niya. Paglabas niya, nakita niya ang kanyang Tiya Rosa na nakatayo malapit sa pinto, na tila nagtataka kung bakit ganoon ang itsura niya,namumula ang mga mata, magulo ang buhok, at hinihingal pa rin.

“anung nangyari?” tanong ng tiya niya habang sinusuri ang itsura niya.

“wa-wala naman po,may hinahanap lang sa kwarto ko!” kabadong tugon niya

“saan natin pwedeng ilagay ang mga groceries nayan?”tanong nito ng malipat ang tingin sa ilang karton ng groceries sa ibabaw ng mahabang mesa

” sa silid nalang po ni nanay tiyang,paki pasok nalang po doon!”tumalima ito,pero pagpasok ng sala ng tiya niya

Sumulyap ito sandali sa loob ng silid niya, at doon nakita nito ang paglabas ni Zackary. Tahimik itong lumabas, seryoso ang mukha, at habang naglalakad ay hindi inalis ang tingin kay Amiella. Ang tinging iyon,alam ni Amiella,ay nangangahulugang hindi pa tapos ang lahat sakanila.

Alam niya. Kung hindi pa siya tinawag ng tiya niya, kung hindi pa siya narinig, hindi pa siya makakawala. At sa kaibuturan ng puso niya, natatakot siya… natatakot na sa susunod na pagkakataon, kung wala nang tatawag, kung wala nang makakaabala, hindi na niya kayang lumaban pa. Na sa huli, susuko nalang siya,hindi dahil sa wala na siyang pagpipilian, kundi dahil sa kabila ng lahat,may natatanging puwang na ito sa puso niya noon paman.

Gusto niyang sabihin kay Zack na umalis na pero hindi niya kaya lalo na at maraming mata ang nakabantay sakanila. Akala niya ay aalis na ito pero pagtapat nito sakaniya,hinuli nito ang kamay niya

“sandali lang po,may sasabihin lang ako sa pamangkin nyo!”sabi nito sa tiya biyang abala sa mga groceries na ipinapasok sa kwarto ng kaniyang ina,

hinila nanaman siya nito,hindi patungong kwarto kundi patungong kusina. Saka siya ipinatong sa ibabaw ng lababo at ikinulong sa malalaking braso nito na nakapatong sa sahig ng lababo.

“Zack,an-anu ba!”

“tandaan mo,sapat lang ang uras na ibinigay ko para sabihin mo sa bata ang lahat. Kapag hindi mo ginawa,ako ang gagawa para sayo. At hindi mo magugustuhan ang paraan ko baby.

” ti-tigilan monga ang kakatawag sakin ng ba-baby!”inis na sabi niya,ngumise ito

“minamarkahan kolang ng salita ang pagmamay ari ko,sa susunod. Katawan mona ang isusunod kong mamarkahan,lalo na at namimiss kona ang lahat ng yun baby–“sunod sunod siyang napalunok,ng maramdamang humagod ang palad nito sa hita niya at itinaas ng bahagya ang laylayan ng suot niyang dress.

“sh***tt!!!!i can’t wait any longer–”

“Amiella!!?” bigla siyang bumaba sa lababo dahil sa pagtawag ng tiya niya ulit,pero bago paman siya nakahawak sa doorknob ng pinto ng kusina,nakuha ni Zack ang pisnge niya at muling inangkin ang nakaawang na labi niya.

“Anu baaa!!malakas niya itong itinulak,itinaas nito ang mga palad sa ere na parang sumusuko

” sorry baby,i can’t help it!”habang nakangise

Hindi na siya lumingon pa.

Pagkabukas ng pinto ng kusina, halos madapa si Amiella sa pagmamadaling makalabas, parang hinahabol ng sariling damdamin na ayaw na niyang harapin. Nanginginig pa rin ang tuhod niya, basa ang labi, at magulo ang isip—pero isang bagay lang ang malinaw sa kanya: hindi na niya pwedeng hayaang manatili sa ganitong gulo ang lahat.

Pagpasok niya sa kwarto ng kanyang ina, sinalubong siya ng mahina ngunit matatag na paghinga ni Nay Martha. Nakakabit pa rin ang mga tubo, maputla ang mukha, pero buhay. Lumapit siya, dahan-dahang hinawakan ang kamay nito.

“Ma…” bulong niya.

Sa sandaling iyon, parang lahat ng ingay sa paligid ay nawala. Hindi na niya naririnig ang mga yabag sa labas, hindi na niya iniisip si Zackary, hindi na niya iniisip ang takot. Tanging ang init ng kamay ng kanyang ina at ang responsibilidad na pasan niya ang nanatili.

At doon niya naintindihan.

Hindi na siya pwedeng tumakbo.

Hindi na siya pwedeng magtago.

Hindi na siya pwedeng mabuhay sa kasinungalingan.

Lumipas ang mga araw.

Natapos ang operasyon.

Nakalabas sa panganib si Nay Martha.

Pero hindi pa rin tapos ang laban ni Amiella.

Dahil bawat araw na lumilipas, ramdam niya ang presensya ni Zackary—hindi man ito laging nakikita, pero parang may mata itong nakabantay. At higit sa lahat, alam niyang malapit na matapos ang panahong ibinigay nito.

At mas kinatatakutan niya…

ang araw na kakailanganin na niyang sabihin ang totoo kay Zaios.

Isang hapon, habang naglalaro si Zaios sa sahig, hawak ang maliit nitong sasakyan, tahimik lang siyang pinagmamasdan ni Amiella.

Ang anak niyang naging dahilan kung bakit siya lumaban.

Ang batang hindi niya kayang ipagpalit kahit kanino.

“Mommy…” biglang tawag ni Zaios. “Sino po si Doc Zack?”

Parang tumigil ang mundo.

Nanigas ang kamay ni Amiella.

“Saan mo narinig ‘yan?” tanong niya, pilit na kalmado.

Ngumiti ang bata. “Sabi po niya… ako raw ang pinaka-importanteng pasyente niya.”

Napapikit si Amiella.

Nakarating na.

Hindi na niya kayang pigilan.

Hindi na niya kayang itago.

Umupo siya sa sahig, katapat ng anak niya. Hinawakan niya ang maliit nitong kamay.

“Zaios…” mahina niyang sabi, nanginginig ang boses. “May sasabihin si Mommy sa’yo.”

Tahimik ang bata, nakatingin lang sa kanya, inosente.

At doon tuluyang bumigay ang puso niya.

“Yung Doc Zack…” huminga siya nang malalim, “siya ang Daddy mo.”

Hindi umiyak si Zaios.

Hindi siya nagulat.

Tinitigan lang siya nito, parang iniintindi ang sinabi.

“Yung Daddy ko… na matagal ko nang hinahanap?” tanong nito.

Tumango si Amiella, hindi na napigilan ang luha.

“Bakit po hindi niyo sinabi agad?” dagdag ng bata, walang galit—puro tanong lang.

At doon siya tuluyang nasaktan.

Hindi dahil sa galit.

Kundi dahil sa kabaitan ng anak niya.

“Natakot si Mommy…” bulong niya. “Natakot akong mawala ka sa akin.”

Lumapit si Zaios.

Niyakap siya.

Mahigpit.

“Hindi po ako mawawala, Mommy,” sabi ng bata. “Ikaw pa rin ang Mommy ko.”

Doon tuluyang bumuhos ang luha ni Amiella.

Sa unang pagkakataon, hindi dahil sa sakit.

Kundi dahil sa ginhawa.

Kinagabihan, may kumatok sa pintuan.

Hindi na siya nagulat.

Pagbukas niya…

naroon si Zackary.

Tahimik.

Walang galit.

Walang pilit.

“Nasabi mo na?” tanong nito.

Tumango si Amiella.

Sandaling katahimikan.

Pagkatapos…

lumuhod si Zackary sa harap ni Zaios.

Hindi bilang doktor.

Hindi bilang lalaking mapang-angkin.

Kundi bilang ama.

“Hi…” mahina niyang sabi.

Ngumiti si Zaios.

“Hi, Daddy.”

At sa simpleng salitang iyon…

parang gumuho ang lahat ng pader sa pagitan nilang tatlo.

Napatingin si Zackary kay Amiella.

Hindi na madilim ang tingin nito.

Hindi na puno ng galit.

Kundi… puno ng pag-asa.

“Hindi ko na kukunin siya,” sabi nito, mahina pero sigurado. “Gusto ko lang maging parte ng buhay niya… kung papayagan mo.”

Napapikit si Amiella.

Maraming sugat.

Maraming pagkakamali.

Maraming bagay na hindi basta mawawala.

Pero sa sandaling iyon…

nakita niya ang isang bagay na hindi niya inakalang babalik.

Hindi pagmamahal.

Hindi pa.

Kundi…

pagkakataon.

Dahan-dahan siyang tumango.

At habang pinapanood niya ang anak niya na hawak ang kamay ng ama nito…

napangiti siya sa gitna ng luha.

Kasi minsan…

ang mga desisyong ginawa sa pinakamadilim na sandali ng buhay mo

ang magdadala sa’yo sa liwanag na hindi mo akalaing posible pa.

At hindi lahat ng nagsimula sa sakit…

nagtatapos sa pagkawasak.

Minsan…

doon pa lang pala nagsisimula ang tunay na pamilya.