At pagkatapos ay dumating ang balita: buntis si Sofia.

Akala ng lahat na magiging mas malambot ang loob ni Doña Nenita nang malaman ang balita. Sa halip, naging mas malupit pa siya. Para sa kanya, ang pagbubuntis ni Sofia ay isang paraan lamang upang “mapanatili ng hampaslupang iyon ang aking anak.” Patuloy ang mga pang-aabuso. Patuloy ang mga utos. Patuloy ang pagpapababa.

Hanggang sa dumating ang Pasko.

Pitong buwan na si Sofia sa kanyang pagbubuntis nang inutusan siya ni Doña Nenita na magluto ng buong Noche Buena para sa mahigit tatlumpung bisita — mag-isa, walang tulong, mula madaling araw hanggang gabi. Ang utos ay malinaw: walang katulong na pahihintulutang pumasok sa kusina habang nagluluto si Sofia.

Sa loob ng halos labinlimang oras, nanatili siyang nakatayo sa mainit na kusina — ang kanyang manas na mga paa ay humihiyaw sa sakit, ang kanyang mabigat na tiyan ay nagpapahirap sa bawat galaw, ang kanyang likod ay parang pinipigilan ng hindi nakikitang bigat. Nagluto siya ng lechon, ng mga embutido, ng mga masarap na kakanin at putahe para sa isang pagdiriwang na hindi para sa kanya.

Ilang beses siyang lumabas ng kusina upang humingi ng tulong kay Marco. Ilang beses niyang sinabi na halos mahimatay na siya. At sa bawat pagkakataon, ang sagot ng kanyang asawa ay pareho: “Pagbigyan mo na si Mama. Minsan lang sa isang taon ang Pasko.”
Nang dumating na ang oras ng hapunan at lumapit na si Sofia sa mahabang mesa upang umupo at kumain ng kaunti pagkatapos ng mahabang pagod na araw…

Hindi niya inakala ang susunod na mangyayari.

At doon, sa harap ng tatlumpung tao, sa harap ng lahat ng malulusog na pagkaing pinaghirapan niyang lutuin, sa harap ng sarili niyang asawa na umiwas ng tingin —
Nagtaas ng boses si Doña Nenita at sinabihan siyang pumunta sa kusina. Kumain nang nakatayo. Sa tabi ng lababo. Na parang isang utusan.

At sa sandaling iyon, nagising sa loob ni Sofia ang isang bagay na matagal nang natutulog….

Isang malamig na katahimikan ang bumalot sa hapag-kainan. Ang tanging naririnig ay ang mahinang kalansing ng mga mamahaling kubyertos at ang malakas na tibok ng puso ni Sofia. Tumingin siya kay Marco, umaasang sa huling pagkakataon ay tatayo ito para sa kanya. Ngunit si Marco ay abala sa paghiwa ng lechon, ang kanyang mga mata ay nakapako sa pinggan, tila mas mahalaga ang balat ng baboy kaysa sa dangal ng kanyang asawa at ng dinadala nito.

“Ano pang tinitingin-tingin mo riyan?” asik ni Doña Nenita habang nagpupunas ng labi gamit ang telang napkin. “Ang mga katulong ay sa kusina kumakain. Hindi dahil asawa ka ni Marco ay kapantay mo na kami. Doon ka sa likod, may mga tira-tira pa roon. Huwag kang maarte, pitong buwan ka pa lang naman, hindi ka pa lumpo.”

Isang mapait na ngiti ang sumilay sa mga labi ni Sofia. Dahan-dahan niyang hinubad ang kanyang apron na puno ng uling at mantsa. Sa gitna ng tawanan ng mga bisita, marahan niyang kinuha ang kanyang bag sa gilid.

“Tama po kayo, Doña Nenita,” mahinahong sabi ni Sofia, ngunit ang boses niya ay may talim na ngayon lang nila narinig. “Hindi nga tayo magkapantay.”

Dinukot ni Sofia ang kanyang cellphone. Isang numero lang ang tinawagan niya. Isang ring pa lang, sinagot na ito.

“Papa? Sunduin mo ako. Ngayon na. Kasama ang buong security detail mo. At pakidala na rin ang mga abogado natin. May kailangan silang i-audit sa lupain ng mga Villafuerte na nakapangalan sa atin.”

Napatigil ang lahat sa pagkain. Si Marco ay napaangat ng tingin, bakas ang kalituhan. “Sofia, sino ang kausap mo? Anong pinagsasabi mo?”

Hindi siya sinagot ni Sofia. Nanatili siyang nakatayo, tuwid ang likod, ang kamay ay nakahawak sa kanyang tiyan. Makalipas ang sampung minuto, ang katahimikan ng probinsya ay nabulabog ng malakas na ugong ng mga makina. Tatlong itim na bulletproof SUV ang huminto sa tapat ng ancestral house, kasunod ang dalawang motorsiklo ng mga pulis.

Bumukas ang pinto ng sasakyan at lumabas ang isang lalaking pamilyar ang mukha sa bawat balita sa telebisyon—si Senador Renaldo Villanueva. Kasunod nito ang anim na armadong bodyguard na agad pumasok sa loob ng mansyon.

Halos mahulog si Doña Nenita sa kanyang upuan. Ang mga bisita ay napatayo sa gulat at takot. “S-Senador? Anong ginagawa niyo rito?” nauutal na tanong ng matandang babae.

Hindi siya pinansin ng Senador. Nilapitan nito si Sofia at hinawakan ang magkabilang balikat ng anak. “Anak ko… bakit ka nakasuot ng ganyan? Bakit ka namumutla? At bakit may mga tira-tirang pagkain sa harap mo?”

“Papa, gusto po sana nilang pakainin ang apo niyo ng tira-tira sa kusina habang sila ay nagpapakasasa sa pagkaing ako ang nagluto,” sagot ni Sofia, ang boses ay hindi na nanginginig.

Lumingon ang Senador kay Marco at kay Doña Nenita. Ang kanyang tingin ay sapat na upang manginig ang tuhod ng kahit na sinong makapangyarihang tao. “Villafuerte… kilala ko ang pamilya niyo. Kayo ang may-ari ng mga kumpanyang may mga pending na kaso sa senado tungkol sa tax evasion at illegal land grabbing, hindi ba? Akala ko ay maayos ninyong itatrato ang kaisa-isa kong anak.”

“S-Sofia… bakit hindi mo sinabi?” pabulong na tanong ni Marco, ang mukha ay kasingputi na ng papel. “Hindi namin alam…”

“Iyon ang punto, Marco,” sabi ni Sofia habang naglalakad palabas, hindi man lang nililingon ang bahay na naging kulungan niya ng ilang taon. “Minahal kita kahit wala kang pangalan sa Maynila. Pero tinrato niyo ako na parang basura dahil akala niyo ay wala akong silbi. Ngayong gabi, hindi lang ang Pasko ang natapos. Pati ang ugnayan natin, tapos na.”

Habang sumasakay si Sofia sa mamahaling sasakyan ng kanyang ama, narinig niya ang pagmamakaawa ni Doña Nenita at ang pag-iyak ni Marco, ngunit wala na siyang nararamdaman. Sa unang pagkakataon sa loob ng pitong buwan, nakahinga siya nang maluwag.

Hindi na siya ang simpleng guro na inaapi. Siya si Sofia Villanueva—at ang kanyang anak ay hindi kailanman kakain ng tira-tira ng sinuman.